تاریخ: ۱۰:۲۷ :: ۱۳۹۷/۰۲/۰۷
جوابیه  انجمن دوستداران میراث فرهنگی سفیدشهر به مطلب کاشان نیوز با عنوان « تاریخ سازی در ادبیات عامیانه»  که با نگاه انتقادی و تخریبی علیه ثبت متل اشتر  سفیدشهر به عنوان یک اثر ناملموس  فرهنگی در سطح ملی نوشته شده است.

جوابیه انجمن دوستداران میراث فرهنگی سفیدشهر به مطلب کاشان نیوز با عنوان « تاریخ سازی در ادبیات عامیانه» که با نگاه انتقادی و تخریبی علیه ثبت متل اشتر سفیدشهر به عنوان یک اثر ناملموس فرهنگی در سطح ملی نوشته شده است. طی چند روز گذشته، فردی به نام میثم رضوانی ( که به صورت هدفمند […]

جوابیه انجمن دوستداران میراث فرهنگی سفیدشهر به مطلب کاشان نیوز با عنوان « تاریخ سازی در ادبیات عامیانه» که با نگاه انتقادی و تخریبی علیه ثبت متل اشتر سفیدشهر به عنوان یک اثر ناملموس فرهنگی در سطح ملی نوشته شده است.

طی چند روز گذشته، فردی به نام میثم رضوانی ( که به صورت هدفمند و عامدانه پسوند یزدلی را در پایان نام خود اضافه کرده است )، مطلبی را روی سایت کاشان نیوز منتشر و به تخریب یک اثر ناملموس فرهنگی ملی ثبت شده به نام سفیدشهر یعنی « متل اشتر » پرداخته و ثبت آن به نام سفیدشهر و منطقه کاشان و آران و بیدگل را به باد انتقاد گرفته است. کاشان نیوز
تشخیص اینکه چرا این فرد، بعد از گذشت چندین ماه از ثبت این اثر، و در روزهایی که بطور زنجیره ای چندین مطلب تخریبی توسط یک تیم چند نفره خاص ( که احتمالا وی نیز یکی از آنها باشد) ، علیه نماینده محترم شهرستان و تاریخ ؛ هویت و میراث فرهنگی زادگاه وی یعنی سفیدشهر منتشر شده، اقدام به انتشار این مطلب تخریبی نموده، کار سختی نیست.
در پاسخ به نکات سطحی و مغرضانه و ناشی از کم سوادی نویسنده، باید به نکات ذیل جهت روشن سازی ذهن وی و دیگران اشاره کرد. این مطالب در دو بخش مقدماتی و علمی ارائه می شود. کاشان نیوز

الف- بخش مقدماتی

١- جای تعجب است چرا زمانی که آثار دیگری مانند کتل یا نان عباسعلی و یا سنج زنی در همین ماه های اخیر توسط برخی شهرهای دیگر منطقه ، ثبت شد، و در حالی که این آثار، مشترک با شهرهای دیگر بود) نامبرده و سایت کاشان نیوز ساکت بودند و هیچ واکنشی نشان ندادند.

٢- چه کسی گفته است که ثبت میراث ناملموس برای یک منطقه بدین معنا است که این اثر فقط مخصوص این منطقه است و صد در صد در هیچ جای دیگری نیست ( پیش فرض غلطی که نتیجه غلطی را برای نویسنده مطلب به همراه داشته است)، بلکه اولا در صورت کشف این نکته که این اثر در جای دیگر وجود دارد، امکان اصلاح ثبت و اضافه کردن مناطق دیگر و درج آن بعنوان میراث مشترک چند منطقه وجود دارد، کما اینکه در گذشته نیز در مواردی، اتفاق افتاده و در مورد نان عباسعلی، کتل و سنج زنی ، نیز این مسئله در حال پیگیری و انجام است و تلاش برای اعمال اصلاحیه و ثبت آن به عنوان میراث مشترک با شهرهایی مانند سفیدشهر ادامه دارد . کاشان نیوز

٣- باید توجه داشت که یک اثر ملی مشترک، ممکن است در هر منطقه ای دارای ویژگی های خاص آن منطقه باشد که با میراث شبیه آن در جای دیگر متفاوت باشد. نظیر بازی چوگان کشور آذربایجان که به نام بازی چوگان قره باغی در یونسکو ثبت شد و‌ کشورمان ایران نیز در حال ثبت، چوگان ایران می باشد. بنابر این ممکن است متل اشتر ثبت شده به نام سفیدشهر دارای ویژگی هایی باشد که متل اشتر ذکر شده در مناطق دیگر علیرغم اشتراک در کلیات، در جزئیات متفاوت باشند. کاشان نیوز

۴- نویسنده مطلب، گرچه به ظاهر با بیان برخی مستندات علمی، ناشیانه سعی کرده که مطلب خود را کاملا علمی جلوه بدهد ، ولی پر واضح است که یادداشت را با اهداف سیاسی و بطور مشخص با هدف تخریب زادگاه نماینده و تایید مقالات سیاسی قبلی نوشته شده در هفته نامه آرمان و یکی دو کانال تلگرامی دیگر نگاشته، و قلم متناقض و پراکنده آن هم نشان می دهد که متن، توسط یک نفر نگاشته نشده است. انتخاب عنوان تخریبی و غیر علمی یعنی « تاریخ سازی در ادبیات عامیانه» برای متن نیز موید اهداف سیاسی مطلب مربوطه می باشد. کاشان نیوز

۵- نویسنده مطلب کاشان نیوز، در بند الف مطلب خود اشاره کرده است که« دقیق و صحیح آن بود که این شعر عامیانه، در سایت خبری تسنیم، بعنوان متل اشتر به روایت مردم سفیدشهر، گزارش میشد زیرا با وجود روایت های گوناگون این شعر در روستاها و شهرهای کشور، نمی توان آن را فقط یک متل محلی و مخصوص به سفیدشهر دانست»؛ اگر نویسنده این مطلب ، خود یکبار دیگر این مطلب را بخواند به تناقض در سخن خود، پی می برد! او از یک سو ادعا نموده که جا داشت سایت تسنیم این اثر را به عنوان متل اشتر به روایت مردم سفیدشهر گزارش می کرد و بلافاصله در انتهای همان مطلب اشاره میکند که نمیتوان این اثر را یک متل محلی و مخصوص سفیدشهر دانست!!! این تناقض نشان از پراکندگی و عدم یکپارچگی متن و تعجیل در انتشار و تعدد نویسنده متن دارد. کاشان نیوز

۶- در همین بند الف، نامبرده همچنین به نقل از کتاب آقای وکیلیان اشاره کرده که روایت های گوناگونی برای برخی متل ها و اشعار و ترانه ها وجود دارد و برای برخی از ترانه ها تا ١۴ روایت مختلف وجود دارد. نامبرده به این نکته اشاره نکرده است که باید بررسی شود که کاملترین این روایت ها کدام است و در چه منطقه ای وجود دارد و طبیعی است که همگان حق خواهند داد که اگر قرار به ثبت آن شعر یا ترانه باشد، کاملترین نسخه آن باید ملاک قرار گیرد. امری که در مورد متل اشتر به همین دلیل اتفاق افتاده است و روایت متل اشتر در سفیدشهر که برای اولین بار در ایران از زبان یک پیرمرد ١٠٠ ساله سفیدشهر و آن هم سی الی چهل سال قبل توسط کارشناس سازمان میراث فرهنگی، ضبط شده، تنها اثر و منحصر به فردترین و کامل ترین شعر متل اشتر است که تا کنون در تاریخ کشور ثبت شده است و ثبت آن توسط سازمان میراث فرهنگی کشور نیز بر همین اساس، صورت گرفته است. کاشان نیوز

۷- مشخص نیست چرا نویسنده، تلاش دارد یک اثر ناملموسی را که برای شهر همسایه و منطقه کاشان و آران و بیدگل ثبت شده، تخریب و بگوید ثبت آن به نام سفیدشهر و منطقه آران و بیدگل اشتباه است و بایدبه نام تهران و شیراز ثبت شود و جای سوال دارد که چه نفعی برای نویسنده از قبل این تخریب و ناخشنودی وجود دارد، غیر از آنکه موید هماهنگی سیاسی با یک تیم خاص برای تخریب زادگاه نماینده باشد، هیچ نتیجه ای از این مطلب نمیتوان گرفت. کاشان نیوز

۸- نامبرده در بند ٢ ب مطلب خود اینگونه نوشته است که با توجه به ساختار متل ها، شعر اشتر با روایت عامیانه مردم تهران، و شیراز در برابر روایت عامیانه مردم سفیدشهر، معتبرتر و اصیل تر است” جل الخالق! معلوم نیست نامبرده این نتیجه را از کجا گرفته است زیرا هنوز نسخه کامل متل اشتر سفیدشهر منتشر نشده و تنها خلاصه ای و بخش هایی از آن در خبر مذکور در سایت تسنیم و در جاهای دیگر منتشر شده است و بیان چنین نتیجه گیری از سوی نامبرده که تلاش کرده وانمود کند که تحقیات علمی را صورت داده!! جز تعجیل برای تخریب و رسیدن به نتیجه ای که از قبل از تحقیق و نوشتن یادداشت به دنبال آن بوده، نتیجه دیگری نمیتوان گرفت. کاشان نیوز

۹- نامبرده در بخش سوم ب مطلب خود نوشته کارشناسان باید در ثبت آثار ناملموس مراقب باشند که میراث ملی را محلی ثبت نکنند. چطور نامبرده در زمان ثبت نان عباسعلی، کتل، سنج زنی به نام برخی شهرهای منطقه کاشان، چنین احساس وظیفه ای برای تذکر دادن پیدا نکرد و در این مقطع زمانی و در هماهنگی با دو سه فعال سیاسی و نویسنده دیگر این مطلب را نگاشته است! کاشان نیوز

۱۰- نامبرده در بند ۴ ب مطلب خود نوشته است در متل اشتر که به نام سفیدشهر ثبت شده ” هیچ یک از ویژگی های اصلی میراث فرهنگی ناملموس، که با توجه به کنوانسیون یونسکو !! در این نوشتار به آن اشاره شد، دیده نمی شود، ” جل الخالق!!! معلوم نیست در حالی که نامبرده اطلاعات کامل به محتوای این متل ثبت شده نداشته چطور به چنین نتیجه ای رسیده و چطور است که میراث فرهنگی با آن همه کارشناس و سابقه نفهمید و این آقا به تنهایی کشف کرد که این اثر هیچ یک از مولفه های اصلی میراث ناملموس را ندارد!!! نامبرده در ادامه باز می گوید ” در منطقه فرهنگی کاشان، میراث های مهم تر، اصیل تر، و مطابق با این کنوانسیون وجود دارد” جالب است که نامبرده بلافاصله حرف قبلی خود را نقض نموده و مشخص است که ساختار این متن پیوستگی لازم را ندارد و توسط یک نفر نگاشته نشده است!!! زیرا می گوید میراث های مهم تر و اصیل تر وجود دارد و این یعنی متل اشتر هم میراث اصیل و مهمی است ولی مهم تر و اصیل تر از آن در این منطقه وجود دارد!!! در حالی که در دو خط جلوتر مدعی شده بود متل اشتر هیچ یک از مولفه های میراث ناملموس را ندارد! کاشان نیوز

۱۱- در بند ۴ مطلب، نامبرده اشاره کرده که « میتوان با جمع آوری روایت های مختلف و محلی، آثار فرهنگی موجود در کاشان را ( اشاره ای به آران و بیدگل ندارد! که دم خروس تفرقه اندازی را نمایان میکند) به عنوان میراث منطقه کاشان ثبت ملی و جهانی کرد »، باید گفت حرف خوبی است و باید در مورد ثبت کتل، نان عباسعلی، سنج زنی، و سایر میراث های قبلی ثبت شده که این اصل در آن رعایت نشده، نیز بازنگری و به عنوان میراث تکمیلی اصلاح گردد. کاشان نیوز

ب- بخش علمی

۱- آن چیزی که در مورد متل ها و مثال ها مهم است و نویسنده یادداشت به آن بی توجهی نموده و به همین دلیل سعی کرده از ارزش ثبت آن بکاهد، آن است که با مطالعه این مثل ها، میتوان از برخی وقایع تاریخی مطلع شد، و از حکایت افسانه های ملی و آداب و عقاید و هم آمیزی های مخصوص به هر منطقه و گروه، اطلاع پیدا کرد.( سبزیان پور، جهانی، ١٣٩۵: ٨٩) از وجود متل اشتر در این منطقه، میتوان فهمید که در گذشته مردم این منطقه از کویر، چه سبک زندگی داشته اند که در جای خود، موضوع بسیار مهم و ارزشمندی است. حفظ این متل ها، موجب ماندگار شدن و بی توجهی به آنها موجب فراموشی آنها می شود.

 

۲- نویسنده، اشاره کرده که « متل اشتر به روایت مردم تهران و شیراز نسبت به متل اشتر به روایت مردم سفیدشهر، کامل تر، دقیق تر و منسجم تر است» نتیجه گیری صد در صد اشتباه که غیر از غرض ورزی، نتیجه دیگری نمی تواند داشته باشد. این در حالی است که نامبرده، از اطلاعات غلط و سطحی تاریخی برای تایید نظر خود استفاده کرده است. نویسنده دقت نکرده که کرامت رعنا حسینی یکی از نویسندگانی که وی به او استناد کرده برای نسبت دادن شعر متل اشتر به شیراز، اولا ادعایی برای اثبات آن برای شیراز ندا

رد و فقط آن را نقل کرده است و ثانیا این شعر، را نه به عنوان متل اشتر بلکه به عنوان یک بازی واگویه در منطقه فارس ذکر نموده است. عین عبارت رعنا حسینی این است که ” بچه های گرمسیر فارس بازی جالبی دارند به نام واگو …. و اینک سه شعر از این بازی با آنچه مخاطب باید بازگو کند …. ۱- اشتر به چراست در بلندی… ” این مطلب به هیچ وجه بیان گر معرفی آن به عنوان یک متل و اصالت آن برای منطقه فارس نیست و جای تعجب دارد که نویسنده که اهل این منطقه می باشد، چرا باید با چنین تعجیل و با ذوق زدگی به دنبال نفی یک اثر ناملموس از منطقه خود و نسبت دادن آن به منطقه ای دیگر در شیراز باشد. لازم به ذکر است، این بازی با همین نام توسط انتشارات دیبایه به قلم شهرداد میرزایی در سال ٩۴ نیز منتشر شده است.

۳- نویسنده ظاهرا آشنایی با سبک نویسندگی صادق هدایت ( دیگر نویسنده ای که برای تایید نظر خود به او استناد کرده، ندارد) نیز نداشته و از بیان این متل در کتاب صادق هدایت، گمان کرده که این متل منتسب به مردم تهران است!!! جهت اطلاع این نویسنده بی اطلاع باید ذکر شود که صادق هدایت یکی از نخستین نویسندگان و پژوهشگران ایرانی است که به جمع آوری فرهنگ عامه مردم ایران پرداخت. ( حسن زاده ١٣٩١: ٩٧) و این روش، بعد از انقلاب مشروطه و در راستای تحریک مردم برای انقلاب و
تاثیرگذاری بیشتر بر مردم و هم زبانی با مردم شروع شد. ( حسن زاده ١٣٩١: ٩٨)
بر همین اساس، صادق هدایت جزء افرادی بود که به گردآوری فرهنگ عامه پرداخت و در این راه از همه دوستان، آشنایان و شهرهای مختلف کمک گرفت و ذکر متل اشتر در کتاب وی نیز، به هیچ وجه به معنای انتساب آن به تهران نیست!! صادق هدایت علاوه بر کتاب فرهنگ عامیانه مردم ایران که متشکل از چند مقالات وی می باشد، کتاب های دیگری نیز در این زمینه مانند نیرنگستان و اوسانه در فرهنگ عامه نوشت که نتیجه تحقیقات و مراوده های او می باشد .او همچنین، بیش از ٢٠٠٠ مثل و عبارات عامیانه را که جمع آوری نموده بود، در اختیار دهخدا قرار داد.( سجادی ١٣٧٨ : ٣٧)صادق هدایت برای اطلاع از فرهنگ بسیار غنی و پراکنده فارسی، به تمام دوستان و آشنایان و هر مجمع و محفلی که دسترسی داشت ، سپرده بود هر چه از این مقوله می دانند یا در دسترس دارند برای او ارسال کنند و در جایی خود او اشاره میکند که از آقای‌ مجتبی‌ مینوی‌، ‌ علاوه‌ بر کمک‌های‌ بسیار، یادداشت‌های‌ گرانبهایی‌ گرفته است. بنابر این پر واضح است که کار نویسنده کاشان نیوز، کج سلیقی تمام و شدیدا غیر علمی است که بیان متل اشتر از سوی هدایت را به معنای ثبت متل اشتر برای تهرانی ها دانسته است. حتی هیچ بعید نیست که این متل از همین منطقه سفیدشهر، جمع آوری و برای صادق هدایت ارسال شده و او نیز در مقالات خود به آن پرداخته باشد. کاشان نیوز

۴- به منظور تصحیح مطالب غلط و نتیجه گیری های غلط نویسنده مطلب کاشان نیوز، لازم است ذکر گردد که بکار رفتن واژه اشتر در عنوان و متن « متل اشتر» در گویش سفیدشهر ، حکایت از سابقه زیاد این متل دارد. از آنجا که گویش سفیدشهر، فارسی دری بوده است، کاربرد کلمه اشتر که برگرفته از زبان فارسی دری و پهلوی است، موید قدمت باستانی این متل در منطقه نصرآباد و قدمت گویش آن است. بنابر این، آنگونه که نویسنده خیال کرده است، « متل اشتر» یک قصه و مثل ساده نیست که سعی کرده از ارزش آن بکاهد بلکه برآمده از فرهنگ و زبان ارزشمند فارسی است و بخشی از یک گویش در حال نابودی زیان فارسی است که می بایستی با چنگ و دندان از آن حراست نمود و حفظ کرد و به همین دلیل کارشناسان سازمان میراث فرهنگی ( که نویسنده، سعی کرده آنها را افرادی کم سواد وغیر فنی قلمداد نمایند) با هوشمندی در این مقطع زمانی حساس که گویش های محلی در حال نابودی است، و سازمان جهانی یونسکو نیز بر اهمیت تنوع فرهنگی و حفظ میراث های مختلف زبانی و گویشی تاکید نموده، این اقدام را صورت داده و تلاش نمود تا با ثبت این اثر از محو شدن و از بین رفتن گویش های مهم محلی در کشور که خصوصا در بخش کویری ایران زیاد می باشند، جلوگیری نماید و با این اقدام ، پیامی نیز در سطح کلی به سرتاسر کشور صادر نماید تا همه مردم و مناطق در صد حفظ گویش های محلی خود برآیند.  کاشان نیوز
در تایید این نکته باید گفت مراجعه به لغت نامه دهخدا نشان می دهد که به شتر در فارسی پهلوی «اوشتر» و در اوستا «اشتره » و در سنسکریت هم اشتر میگفته اند. شاید نام اشتر مرکب باشد از ماده ٔ«وش » در سنسکریت و «وس » در اوستا که به معنی تابع بودن بوده، بعلاوه ٔ «تر» در سنسکریت و «تره » در اوستا که علامت فاعلیت میدهد و بنابر این این دو واژه با هم، معنی «تابع شونده » می دهد و به این معناست که چه در حیوانات باری و چه در میان حیوانات سواری، شتر از همه تابعتر است . همچنین گفته شده «اشته » در سنسکریت و «اوشته » در اوستا

به معنی لب است و «ر» به معنی دادن و گرفتن است و به این تعبیر معنی اشتره، گیرنده یا دهنده ٔ لب است، چه لب این حیوان خیلی بزرگ و آویخته است . (از دهخدا و فرهنگ نظام )
از سوی دیگر طبق فرهنگ معین، اشتر به شتری گفته می شد که به سر خود رها باشد، مهار گسلیده و از بند جسته باشد؛ و گریزان و شتابان به هر سوی باشد. بنابر این متل زیبای اشتر، در مورد شتر های بیابان گرد و وحشی در منطقه کویر بوده است و اشاره به « اشتر به چراست در بلندی» نیز موید این نکته است.

پی نوشت:
– لغت نامه دهخدا
– لغت نامه فرهنگ نظام
– سبزیان پور، وحید، جهانی، هدیه ، ١٣٩۵، داستان های امثال در امثال مولد، فصلنامه فرهنگ و ادبیات عامه، سال ۴، شماره ١٠، پائیز ١٣٩۵.
– سجادی، سید محمود، ۱۳۷۸، نگاهی به پژوهش های فرهنگ عامه در ایران، مرداد ۱۳۷۸، شماره ۱۵۴، صص۳۴-۳۸،
-حسن زاده، میرعلی عبدالله، ۱۳۹۱، کاربرد عناصر فرهنگ عامه ، ویژگی سبک داستانی صادق هدایت، نشریه سبک شناسی نظم و نثر فارسی، ( بهار ادب)، پاییز ۱۳۹۱، دوره ۵، شماره ۳، صص۹۷-۱۱۵،
– رعنا حسینی، کرامت، ۱۳۴۸، واگپ( بازی)، دوره ۷، شماره ۸۱، تیر ۴۸، ص ۲۰-۲۱،

برچسب ها: